Những điều cơ bản về Trà đạo Nhật Bản

Trà đạo Nhật Bản thể hiện lý tưởng về sự tĩnh lặng, tôn trọng, thanh tịnh và tôn kính; và những vị khách may mắn được tham gia vào buổi lễ sẽ cảm thấy sảng khoái và an yên sau trải nghiệm này.

Trong hướng dẫn về trà đạo Nhật Bản này, chúng ta sẽ đề cập đến lịch sử, công cụ và dụng cụ, nghi thức cơ bản và các bước của trà đạo ở Nhật Bản!

1. Lịch sử Trà đạo Nhật Bản

Uống trà có lịch sử ở Trung Quốc kéo dài khoảng 4.000 đến 5.000 năm, nhưng nó chỉ được du nhập vào Nhật Bản trong triều đại nhà Đường (618 đến 907 sau Công nguyên) khi các nhà sư Phật giáo mang hạt trà trở về từ Trung Quốc.

Trong thời kỳ Nara của Nhật Bản (710-794 sau Công nguyên), trà được các nhà sư và quý tộc tiêu thụ vì đặc tính chữa bệnh của nó. Theo truyền thuyết, một nhà sư đã pha trà cho Thiên hoàng Saga, người thích nó đến nỗi ông ra lệnh trồng trà ở kinh đô Kyoto.

Thời kỳ Kamakura

Mãi đến thời kỳ Kamakura (1185-1333 sau Công nguyên) vào khoảng thế kỷ 12, các nhà sư Nhật Bản mới bắt đầu xay trà và pha trà bằng một cái đánh trà bằng tre được du nhập từ Trung Quốc. Đây là một hình thức pha trà matcha rất sớm đã dẫn đến sự hình thành của trà đạo Nhật Bản. Các nhà sư Phật giáo Thiền tông ban đầu uống trà vì lý do y học và để tỉnh táo trong các buổi thiền định dài của họ, nhưng trong thời kỳ Kamakura, một số người cũng bắt đầu trồng trà cho các hoạt động tôn giáo.

Trà chủ yếu được trồng và tiêu thụ ở quận Uji của Kyoto cho đến thế kỷ 13, khi nhu cầu về nó bắt đầu bùng nổ trong giới samurai và tầng lớp quý tộc mới (Gekokujou). Họ sẽ tổ chức các cuộc thi toucha (thi nếm trà), nơi những vị khách xác định được loại trà có thể giành được những giải thưởng có giá trị.

Thời kỳ Muromachi

Trong thời kỳ Muromachi (1338-1573), phong cách kiến trúc Shoin trở nên phổ biến. Nó chịu ảnh hưởng nặng nề của kiến trúc đền chùa, và ngày nay hầu hết các chashitsu (phòng trà) đều được xây dựng theo phong cách này. Các yếu tố kiến trúc trong đó bao gồm hốc tokonoma, nơi trưng bày cách cắm hoa ikebana và thư pháp, cũng như tsuke-shoin (hốc bàn) và sàn chiếu tatami.

2. Những nhân vật nổi bật trong lịch sử trà đạo

Ba nhân vật lịch sử quan trọng nhất đã định hình văn hóa trà Nhật Bản như chúng ta biết ngày nay là:

• Murata Juko

Murata Juko đặt nền móng cho trà đạo Nhật Bản, nhấn mạnh vai trò của việc thực hành này trong việc khai sáng tâm linh. Ông đã viết hai tài liệu, Shuko Mondo liệt kê các giá trị cốt lõi của trà đạo (tĩnh lặng, tôn trọng, thanh tịnh và tôn kính); và Kokoro no Fumi, một bức thư mà ông triết lý về vai trò của trà đạo trong việc tìm hiểu thêm về bản thân.

Phong cách trà đạo wabicha của Murata Juko dễ tiếp cận và đơn giản hơn phong cách shoin được giới thượng lưu thực hành để phô trương sự giàu có và ảnh hưởng của họ. Thay vì đồ dùng trà đắt tiền của Trung Quốc sử dụng các vật liệu như ngà voi hoặc bạc, trà đạo wabicha của Juko sử dụng các công cụ bằng tre và đồ gốm Nhật Bản mộc mạc. Các vật dụng hàng ngày được đặt cạnh một vài món đồ trang trí công phu của Trung Quốc.

Murata Juko chịu trách nhiệm tạo ra một phong cách trà đạo có thể tiếp cận được ngay cả đối với thường dân, và một trong những học sinh của ông đã tiếp tục dạy Takeno Joo, một nhân vật nổi bật khác trong lịch sử trà đạo Nhật Bản.

• Takeno Joo

Takeno Joo tiếp tục phát triển phong cách trà đạo của Murata Juko, bằng cách kết hợp nó với phong cách thơ ca cung đình (thơ waka). Ông cũng tiếp tục đơn giản hóa các phòng trà, như loại bỏ tấm ốp gỗ khỏi cửa trượt. Học sinh của ông, Sen no Rikyu, tiếp tục phát triển việc thực hành uống trà thành những gì chúng ta biết ngày nay là trà đạo Nhật Bản.

• Sen no Rikyu

Sen Rikyu xây dựng dựa trên lý tưởng tìm vẻ đẹp trong sự không hoàn hảo (wabi-sabi) của Takeno Joo. Ông tiếp tục phát triển kiến trúc của phòng trà, giới thiệu lối vào nijiriguchi, một cánh cửa vào phòng trà nhỏ đến mức khách phải cúi xuống để đi qua. Việc này tượng trưng cho sự khiêm tốn và bình đẳng của khách, bất kể tầng lớp xã hội hay tước vị của họ. Ông cũng chịu trách nhiệm thiết kế nhà trà Taian hai chiếu tatami nhỏ bé và sử dụng toàn bộ đồ dùng trà Nhật Bản.

Ngày nay, các trường phái trà nổi tiếng nhất đều theo bước chân của Sen no Rikyu.

3. Dụng cụ và Công cụ Trà đạo Nhật Bản

Trong trà đạo Nhật Bản, có một số công cụ và nguyên liệu cơ bản mà bạn cần để thực hiện một nghi thức uống trà đúng cách.

• Matcha

Matcha là một loại trà xanh dạng bột. Nó có hai loại chính: ẩm thực và nghi lễ. Matcha loại nghi lễ là loại matcha chất lượng cao nhất, được pha để uống trong trà đạo Nhật Bản. Nó được làm bằng lá trà non được trồng trong bóng râm, hấp và sấy khô, sau đó nghiền thành bột mịn bằng cối đá. Nó có mùi thơm của cỏ mới cắt và được phục vụ như một loại trà xanh đặc, rất đậm đặc, không thêm chất làm ngọt.

• Fukusa - Vải lụa

Fukusa là một loại vải làm từ lụa nguyên chất, được sử dụng để lau các công cụ được sử dụng trong trà đạo và khi chủ nhà hoặc khách lau chawan (bát trà).

• Chaki hoặc Usuki - Hộp đựng trà

Chaki hoặc usuki được sử dụng để đựng trà matcha có thể bằng gỗ, sơn mài,…

• Chagama - Ấm trà

Chagama hoặc kama là một cái nồi kim loại, thường được làm bằng gang hoặc đồng, được sử dụng để đun nước.

• Chashaku - Muỗng múc trà

Chashaku là một cái muỗng nhỏ, thường được làm bằng tre, được sử dụng để múc bột matcha vào chawan.

• Chawan - Bát trà

Chawan là một cái bát gốm (có thể bằng thủy tinh, sơn mài), nơi trà matcha được đánh bông và phục vụ. Thiết kế của bát có thể khác nhau tùy thuộc vào mùa và loại trà được phục vụ.

• Chasen - Dụng cụ đánh trà

Chasen là một cái chổi đánh trà bằng tre được sử dụng để đánh bông trà matcha. Nó được làm thủ công từ một khúc tre duy nhất.

4. Nghi thức Trà đạo Nhật Bản Cơ bản

• Trang phục trong Trà đạo Nhật Bản

Theo truyền thống, kimono và hakama trơn màu được phụ nữ và nam giới mặc trong các buổi trà đạo, nhưng ngày nay trang phục linh hoạt hơn nhiều. Nếu bạn không có kimono, mặc trang phục phương Tây cũng được trong hầu hết các trường hợp.

Đối với trang phục của phụ nữ, hãy cố gắng không quá hở hang, lòe loẹt hoặc hãy mặc giản dị. Tránh váy có đường viền ngắn, vì có thể gây khó chịu khi ngồi trong thời gian dài. Nam giới có thể được yêu cầu mặc áo sơ mi cài khuy hoặc bộ vest và cà vạt, tùy thuộc vào dịp.

Lưu ý rằng bạn sẽ phải cởi giày trước khi vào phòng trà, vì vậy bạn nên đi tất.

• Tư thế ngồi & cử chỉ

Khi bạn bước vào phòng trà, chủ nhà sẽ hướng dẫn bạn đến chỗ ngồi của mình. Khách được yêu cầu ngồi ở tư thế seiza (nghĩa đen là "ngồi đúng cách"), với hai chân gập dưới người. Để làm điều này, hãy đặt đầu gối của bạn trên sàn và đặt mông của bạn lên gót chân.

• Thể hiện sự trân trọng

Trà đạo Nhật Bản xoay quanh sự đánh giá cao về thẩm mỹ. Cách bài trí như cách cắm hoa ikebana và thư pháp, cũng như cách thức chủ nhà chuẩn bị trà, đều được thực hiện với sự chú ý đến từng chi tiết. Bạn nên quan sát và đánh giá cao những nỗ lực đã bỏ ra để tạo ra một bầu không khí thanh bình và hài hòa.

Khi chủ nhà phục vụ bạn đồ ngọt, hãy cúi đầu và nói "osaki ni" với người ngồi cạnh, ra hiệu rằng bạn xin phép ăn trước họ. Sau khi ăn xong, hãy đặt bát đồ ngọt lên chiếu tatami bên cạnh bạn.

Khi chủ nhà phục vụ trà, hãy nhấc bát trà lên bằng cả hai tay và cúi đầu tỏ lòng biết ơn. Xoay bát trà 180 độ theo chiều kim đồng hồ để tránh uống từ phía trước bát. Uống một ngụm nhỏ, sau đó đánh giá cao hương vị của trà. Sau khi uống xong, hãy lau miệng bằng ngón tay cái và ngón trỏ của bạn.

5. Các bước Trà đạo Nhật Bản

Dưới đây là các bước cơ bản của trà đạo Nhật Bản:

• Thanh lọc tâm hồn

Trước khi bước vào phòng trà, khách được mời rửa tay và súc miệng tại một cái chậu đá nhỏ. Điều này tượng trưng cho việc thanh lọc tâm hồn và cơ thể trước khi tham gia nghi lễ.

• Bước vào phòng trà

Khách bước vào phòng trà qua một lối vào nhỏ gọi là nijiriguchi. Điều này đòi hỏi khách phải cúi xuống để đi qua, tượng trưng cho sự khiêm tốn và bình đẳng.

• Ngồi

Khách được hướng dẫn đến chỗ ngồi của mình và ngồi ở tư thế seiza.

• Phục vụ đồ ngọt

Chủ nhà phục vụ khách đồ ngọt để cân bằng vị đắng của trà matcha.

• Pha trà

Chủ nhà chuẩn bị trà matcha bằng cách múc bột matcha vào bát trà, thêm nước nóng và đánh bông trà bằng chasen.

• Phục vụ trà

Chủ nhà phục vụ trà cho khách. Khách nhấc bát trà lên bằng cả hai tay, cúi đầu tỏ lòng biết ơn và uống trà.

• Thảo luận

Sau khi uống trà, khách có thể thảo luận về trà, đồ dùng và cách bài trí với chủ nhà.

• Rời khỏi phòng trà

Khách rời khỏi phòng trà một cách lặng lẽ và tôn trọng.

Trà đạo Nhật Bản là một trải nghiệm độc đáo và đáng nhớ. Đó là một cách tuyệt vời để tìm hiểu về văn hóa Nhật Bản và thư giãn.

Tác giả: Phố Dimo